vrijdag 20 september 2013

We need new names - Noviolet Bulawayo

NoViolet Bulawayo is een rauwe, nieuwe stem uit Zimbabwe. Ze is pas 23, en haar korte verhaal Hitting Budapest won al de Caine prize voor African Literature en haar roman We need new names staat op de shortlist van de Bookerprize van 2013. Haar stem is gegrond is de performance dichters, soms herinnerend aan Patti Smiths liedteksten. Delen van dit boek zouden prachtig zijn om voorgedragen te worden in een donkere zaal, zwetend, duwend, grindend over het toneel.
Dit is het geluid van het nieuwe Afrika, niet kleurrijk, met bosgeesten en het oerwoud, maar rauw, zonder toekomst, met the Sickness, meisjes die jong verkracht worden en de dood. De enige Afrikaanse man, bosgeest, met luipaardvel en speer uit dit boek, zit in een psychiatrische inrichting in Detroit, om uiteindelijk door agenten neer te worden geschoten.
De jonge hoofdrolspelers uit het eerste deel van het boek, tien, elf, twaal jaar, kijken al spelend (Find Bin Laden), al Guaves rovend, half onbevangen naar het land om hun heen. Een van hen is al bezwangerd door haar grootvader. Het hoofdstuk waarin de kinderen, totaal zonder enig idee, abortus willen plegen, is een van de schreinendste uit het boek. De wereld, met terrorisme, goededoelenorganisaties, wit en blank, is in de ogen van Zimbabwanen, Afrikanen, volstrekt anders dan door de ogen van Westerlingen. En spel als find Bin Laden zou niet bij ons opkomen.
Darling, de echte hoofdrolspeelster in het boek, gaat uiteindelijk op een toeristenvisum mee naar Detroit, waar ze hopeloos verdwaald in haar heimwee en zoektocht naar wat ze is. Haar vriendin die achter is gebleven vindt dat Zimbabwe haar land niet meer is. Daarvoor had ze maar moeten blijven en het ongeluk aan den lijve moeten ondervinden, in plaats van er op haar I-pad over lezen. In Amerika is ze geen Amerikaanse. Amerikanen, verzot op iets dat Afrikaans is, echt uit Afrika, blijven haar zo zien. Bovendien heeft zowel zij als haar tante, bij wiens gezin ze in gaat wonen, geen verblijfsvergunning. Ze zijn in de VS en kunnen er niet meer uit, want dan mogen ze er niet meer in. In tegenstelling tot haar tante, die gewoon haar eigen Engels blijft praten, probeert Darling zich het geaffecteerde Amerikaanse Engels, met zijn like en fa-bou-lous aan te meten, maar ze wordt daar niet Amerikaanser door.
Met haar vriendinnen uit de straat onderzoekt ze puberend haar seksualiteit, door alfabetisch op onderwerp pornofilms op het internet te bekijken, daarbij ze zelf het geluid bij de film makend. Als ze in Detroit naar de mall gaat, joyridend met haar straatvriendinnen, blijkt dat niet zo heel veel anders te zijn dan toen ze met haar straatvrienden naar de wijk Budapest in Zimbabwe ging, om Guaves te stelen uit de bomen van de rijken.
Dit boek is begonnen als een kort verhaal, het 'Hitting Budapest' van de Caine prize, wat in het boke het eerste hoofdstuk is. Dat merk je aan de manier waarop het verdere boek is opgebouwd. Eigenlijk is ieder hoofdstuk een kort verhaal, met zijn eigen spanningsboog. Daardoor blijft het boek zelf wat fragmentarisch. Ondanks dat, en ondanks dat ik Darling soms hopeloos puberaal vond, heeft NoViolet Bulawayo een eigen volwaardige stem.

zondag 8 september 2013

Lore - Rachel Seiffert

Soms werkt het, een boek en een film vlak na elkaar zien, zoals met Picknick at hanging rock niet zo lang geleden. Dan vullen boek en film elkaar aan. Hier werkte het niet zo. Ik heb eerst de film gezien en vond die eigenlijk beter dan het boek. Of net zo goed. Het reis door het desolate landschap vond ik in de film beter tot zijn recht komen. Lore, het meisje dat opgroeide in een gezin met nazi-overtuigingen en haar zoektocht naar haar eigen overtuigingen, die van haar ouders en wat er is gebeurd vond ik in de film beter getroffen. Het einde van de film is anders dan het einde van het boek. Vreemd, toen ik de film zag vond ik dat einde heel erg het einde van een kort verhaal.
Als filmeditie is dit ook een vreemde uitgave geworden. Het is veranderd van titel, van De donkere kamer naar Lore en de blurb gaat alleen over dat verhaal. Dat is vreemd voor een boek met drie novellen.
Het laatste verhaal, Micha, gaat over hoe het leven verder gaat na de oorlog en hoe het ook altijd zal stilstaan bij de oorlog. Dat is een mooi gegeven, maar het verhaal, vooral de persoon Micha, heeft ook iets moeilijks. Alsof hij maar niet verder komt, blijft hangen in een bitterheid die niet voor hem is. Pas aan het eind laat hij dat los.
Het eerste verhaal Helmut is het korst en is voor mijn gevoel meer een ideeënroman. Helmut komt ter wereld met een handicap in zijn schouder, zodat hij de hitlergroet niet kan brengen. Hij houdt van treinen en stations en fotografeert die dagelijks en constateert dat er meer treinen rijden sinds de oorlog. Hij houdt van de drukte en mensenmassa van Berlijn en ziet die al fotograferend dunner worden. Al die dingen zijn eerder constructies dan dat ze werkelijk bij hem horen. Het lijkt bedoelt om er verhalend mee te spelen.
Het interessante van de drie novellen is dat je niet vaak leest over de oorlog en de nasleep van de oorlog door de ogen van heel gewone Duitse mensen. Het vertelt iets over mensen die iets gedaan hebben wat wij nu, achteraf, verschrikkelijk en volkomen onbegrijpelijk vinden. Rachel Seiffert wil het ook niet minder verschrikkelijk en minder onbegrijpelijk maken, maar ze vertelt wel over de logica van wat wij onlogisch vinden, maar toch is gebeurd. Die insteek, het in kale zinnen zoeken om te vertellen hoe gewone Duitse omgingen met wat er is gebeurt, tilt dit boek uit boven veel andere boeken.

zondag 25 augustus 2013

Dierenleven - J.M. Coetzee

De kern van dit boek is een betoog in drie delen, dat als essentie heeft dat mensen dieren zien als een subcategorie van levende wezens, een categorie waar mensen zelf niet bijhoren, waar ze boven staan, waardoor mensen het recht hebben dieren op te eten.
Ik wil hierin eigenlijk nog wel een stapje verder gaan. Sinds de jaren vijftig hebben we alle boerderijdieren het dierlijkheid, een levend wezen zijn, ontnomen. Kippen in de kippenindustrie zijn geen kippen. Het zijn kapstokken voor kipfilet. Koeien in de dierenindustrie zijn geen levende wezens, maar melkautomaten. Varkens in varkensschuren zijn geen biggen meer, maar karbonademachines. Niet zo lang geleden was er een presentatie van iemand die vlees had gemaakt in het laboratorium. Mijn stelling is dat we dat al lang kunnen en al lang doen.
We moeten, voor we verder kunnen in de hele discussie over dierenrechten, boerderijdieren eerst het dier zijn, het levend zijn, teruggeven. Pas daarna kunnen we kijken naar onze relatie met deze dieren.

zaterdag 10 augustus 2013

De infiltrant - Dennis Lehane

Ik heb dit boek bij Scheltema gekocht, midprice, 10 euro, omdat ik had bedacht dat ik dit jaar via boeken allerlei staten en tijdsgewrichten uit de VS wilde lezen. Nu, dat was 10 euro well spend.
De infiltrant is werkelijk een lekker boek. Over de jaren twintig in de VS lees ik eigenlijk niet zoveel en wist ik ook niet zoveel. Het blijkt dat het in de VS net zo broeierig en vol van revolutie als in Europa. Dat had ik eigenlijk niet verwacht, ik zag anarchisme als een echt Europese beweging.
Alle karakters in het boek zijn mooi, rond, hun emotie komt ergens vandaan. Met utizondering misschien van Eddie McKenna, die toch vooral een slecht man is, maar ja, ook die bestaan. Aan het eind wordt het spannend, voor het decor van de rellen in Boston in 1919. Daarbij heb ik ook weer inzichten opgedaan hoe zoiets ontstaat, denkend aan de rellen op het Tachrirplein, of de rellen in Londen van een jaar geleden. Dat mocht ook wel weer eens, na alle niet zo interessante boeken van de laatste tijd!

donderdag 1 augustus 2013

Ghost in the shell human-error processor - Masamune Shirow

Tussendoor voor onderweg, omdat Ulysses wel erg veel gewicht is in de tas, heb ik deze manga meegenomen. Het zijn drie losse verhalen uit de wereld van Ghost in the shell, waarin robots, mensen, mensen met enhancements en robots met een ziel samenleven in verstedelijkt Japan. Die wereld blijft erg interessant, er is een hele nieuwe manier van omgaan met machines en robots. Hoewel de losstaande verhalen interessant zijn, mis ik wel het overkoepelende verhaal van de officiële Ghost in the shells.

woensdag 24 juli 2013

Ulysses - James Joyce

Hoofdstuk 1. Het is nog vroeg in de ochtend. Drie studenten worden wakker, ontbijten, praten met elkaar, gaan zwemmen in de baai van Dublin. Ik begrijp niet alles, veel gaat over het geloof, wel geloven, niet geloven in de heilige drieeenheid. Het gesprek is zoals een gesprek is tussen drie mensen die elkaar goed kennen. Je voelt de sfeer van intimiteit tussen hen. Ik zie ze het gesprek voeren, de wandeling maken voor mijn ogen, het slepen van de wandelstok, die een streep maakt over het pad waar ze die avond weer over zullen terugkeren. Stephen is gereserveerd, Buck, Malachi, wil heel erg aanwezig zijn. Je voelt de tegenstelling tussen die twee in de hele scene. Het zijn studenten, ze praten als studenten, met een dialoog die een superieur gevoel over de anderen moet geven. In de gesprekken met de derde student, die Engels is, voel je het verzet van de Ieren tegen de onderwerping door de Engelsen. 'ik ben de dienaar van twee meesters, het Britse imperium en de Roomse Katholieke en apolostische kerk' Terwijl Stephen dit zegt kleurt hij rood. De melkvrouw, iets eerder in de scene, is een nederig besje, in dienst van haar veroveraar...
De zwemscenes herinneren mij aan In zee, twee jongens van Jamie O'Neil, dat ik ooit, struinend over de straten in Dublin, las. Eigenlijk had dat andersom moeten zijn, de zwemscenes uit In zee, twee jongens zijn natuurlijk geïnspireerd op de zwemscenes in Ulysses. Ik ben op veel plekken ook geweest. In Bray, mijn eerste lekke fietsband onderweg naar Wicklow. In de baai van Dublin, met een familie van een Christelijke missie waar ik, dakloos omdat U2 een concert gaf en alle slaapplaatsen bezet waren, hartelijk werd ontvangen en rondgeleid, en samen met hun driejarige zoontje, dwars door Dublin liep.

Ik heb bij hoofdstuk 8 besloten er mee te stoppen. Het enige dat ik er uit krijg als ik verder lees is dat ik kan zeggen dat ik Ulysses uitgelezen heb. Dat is niet de reden waarom ik een boek lees, ik moet er wel wat voor terug krijgen. De (overdreven) rijke taal zit voor mij het rustgevende zengevoel van de wandeling door Dublin in de weg. Mijn kennis van oude literaire werken is niet voldoende (ik heb er bijna geen gelezen) om de gesprekken tussen de personages voldoende te kunnen grijpen. Ik lees veel stukken waarvan ik echt denk 'Ach, laat maar.' Ik weet te weinig van de Ierse geschiedenis om te weten waar Joyce over schrijft. Ik heb te weinig opera gehoord om de verwijzingen ernaar anders te begrijpen dat 'Oh, het is een verwijzing naar Don Giovanni'.
Toch, terwijl ik dit schrijf, denk ik, zal ik nog een hoofdstuk lezen...

zondag 14 juli 2013

Elementaire deeltjes- Michel Houellebecq

De mensen gaan minder naar de kerk, er zijn steeds meer discotheken en antidepressiva.

"I still have to read Elementary particles, the novel he became famous for. I might like it better as the blurb sounds more exciting," schreef ik nadat ik de Engelse versie van Platform had gelezen. Bovendien staat het op de 1001 lijst. Helaas bleek dit niet zo. Voor mij blijft dit janwolkersliteratuur. Ook goede janwolkersliteratuur verdient een plek op de 1001-lijst. Het is alleen niet voor mij.
Wat het boek wat interessanter maakt dan Platform is de wetenschap die gebruikt wordt. Michel is moleculair bioloog en Houellebecq probeert volgens mij de ziel en liefde die een mens voelt wetenschappelijk te begrijpen via de quantumtheorie. Dat werkt niet zo in real life volgens mij, maar er staan wel passages in die mij de quantumtheorie beter doen inzien. Zo staat er ergens dat waar Rutherford probeert om het model van een atoom zich te visualiseren, de quantumtheorie ervoor zorgt dat dat niet meer kan. Je kunt een atoom alleen wiskundig berekenen, niet meer voor je zien. Dat vind ik wel mooi gezegd.
Sommige stukken lijken daadwerkelijk geschreven om een rel te veroorzaken. Maar daar maak je toch een roman niet om, hoop ik. Door de afstandelijkheid tegenover de wereld, die ook in Platform mij al dwarszat, raak je niet verbonden met Bruno of Michel. De personages kennen geen warmte en sex, zoals de Trouw recensie dat mooi verwoord.
Soms is het even leuk. Als de eerste zin 1 juli 1998 viel op een woensdag, aan het eind van het boek herhaald wordt: 31 december 199 viel op een vrijdag. Soms moest ik even lachen. Dat was het wel. Uitermate geschikt om te crossen, ben je er ook weer vanaf.